POST JUGOSLOVENSKI “CRNI TALAS” U BRESTU

Dimitar Anakiev

POST JUGOSLOVENSKI “CRNI TALAS” U BRESTU 

Od 5 do 11 oktobra u u Brestu, u Bretanji održan je 13. Intergalaktički festival alternativnih slika (Festival Intergalactique de L'images alternative) koji je u svojem trinaestom izdanju bio posvećen alternativnom filmskom stvaralaštvu na Balkanu tj. na području bivše Jugoslavije. Ovaj festival se od mainstreamovskih konceptualnih smotri razlikuje pre svega svojim aktivističkim karakterom koji proizilazi iz načina rada organizacije Canal Ti Zef - La Vidéo Indépendante à Brest - koji traži alternativne filmske slike i drugačije pristupe stvarnosti u raznim regionima Evrope. Aktivisti ove organizacije su sami proputovali područje bivše Jugoslavije, sagledali društvene prilike, upoznali autore i njihove filmove a takodje i lokalne institucije i festivala. Tako temeljit i dubok interes za film ali i za društvene prilike u kojima autorska dela nastaju veoma je nesvakidišnji i upravo govori o vrednosti aktivističkog pristupa u društvu i umetnosti. Naravno da su rezultati festivala u Brestu zbog toga kompleksniji i dublji – a domet dalji – od konvencionalnih filmskih smotri, bilo nacionalnih ili internacionalnih, koji posmatraju umetnička dela uglavnom na nivou njihovog jezika i formalno estetskog značaja, dok im društveni aspakt ne samo izmiče već je veoma često nepoželjan. Isto važi i za odnost prema autorima i autorstvu koji mainstreamovska komercionalna kultura svodi na odnos proizvodjača i tržišta a aktivisti Canal Ti Zef-a u Brestu grade svoj festival upravo na autorskim interakcijama, diskusiji, druženju i medjusobnoj samorganizaciji.

Jedan od spektakularnih rezultata Festivala alternativnih slika u Brestu je svojevrsna obnova Jugoslovenskog filma, pre svega alternativnog filma tj. filma društvene kritike koji je u doba socijalističke Jugoslavije bio označen nazivom “crni talas”. Pojava novog jugoslovanskog “crnog talasa” u Brestu (tj. povezivanje  i jednovremena prezentacija post-jugoslovenskog “crnog talasa”)  je dokaz vitalnosti i kontinuiteta autorskog filma u post-Jugoslaviji. Postoje značajne razlike izmedju nekadašnjeg socijalističkog i današnjeg kaptalističkog “crnog talasa”- pre svega u okolnostima u kojima nastaje: jugoslovenski “crni talas” nastaje u uslovima istorijske pobede dok  post jugoslovenski “crni talas” nastaje nakon istorijskog poraza. Ni jedna današnja država bivše Jugoslavije ne doseže ni polovinu socijalističke privredne proizvodnje a položaj filma u nezavisnoj i nesvrstanoj Jugoslaviji bio je mnogo bolji od filma koji nastaje na istorijskom zgarištu prepušten tržišnoj stihiji, što je danas slučaj. “Crni talas” iz doba socijalizma se obično locira u godine izmedu 1958 i 1973, dakle u period pre staljinističke (birokratske) kulturne revolucije u Jugoslaviji, kada su društvene prilike bile povoljne (privredna rast, posleratna obnova zemlje, socijalistička demokratija) a društveni kriticizam stimulisan kao sredstvo dijalektičkog sagledavanja i unapredjivanja društva. Budžetski finasiran jugoslovenski autorski film mogao je da mobiliše značajne društvene potencijale dok je danas filmski autor usamljeni pojedinac izolovan na društvenoj margini koji obstaje kao takav jedino zbog tehnološke revolucije koja je video tehniku učinila široko dostunom. Jugoslovenski “crni talas” se odlikovao velikim brojem filmova i autora a takodje i značajnim uspesima (od 1958 do 1973 u Jugoslaviji je proizveden 431 film od kojih je cenzurisano  30 do 40, dakle 7-9% što je verovatno manji procenat cenzurisanih filmova od cenzure koju danas sprovodi kapitalizam putem kontrole tržišnih standarda). U Jugoslaviji 1973 dolazi do birokratskog zaokreta u celom društvu a u umetnosti počinju da važe ideološki kriterijumi koji guše slobodu stvaranja. Počinje period “crvenog talasa” koji karakteriše ideološki film i nekritični pristup stvarnosti u maniru “socijalističkog Hollywooda”. Zbog toga mnogi kritičari smatraju “crni talas” istorijskom pojavom iako su postojali i još postoje autori, poput Želimira Žilnika, koji su nastavili da traju kao autori kritičkog filma i u doba “crvenog talasa” pa i tokom mafijske restauracije kapitalizma (tzv. “tranzicija”), prkoseći shvatanju o privremenom, istorijskom karakteru “crnog talasa” i dokazujući ukorenjenost kritičkog filma na prostorima bivše Jugoslavije.

U tom smislu je 13.  Festival Intergalactique de L'images alternative mesto otkrovenja, budjenja i verifikacije novog, post-Jugoslovenskog “crnog talasa” koga mi, autori kritičkog filma, nismo bili  u potpunosti svesti usled okolnosti propasti, ratova i komadanja države. Autori post jugoslovenskog “crnog talasa” su malobrojni upravo zbog teških društvenih uslova, težih od onih iz doba oživelog staljinistizma: jer nacionalizam je jednako totalitarna ideologija kao i staljinizam (proizrokujući brojne ratove devedesetih) a egzistencialni uslovi na Balkanu su usled masovne pljačke društvene imovine i osiromašenja danas mnogo lošiji od onih iz socijalističke Jugoslavije. Ne iznenadjuje zato da se mnogi autori okreću komercijalnom filmu i samo retki uspevaju da uspostave kontinuitet u radu na kritičkom filmu iako vreme u kojem živimo vapi za društvenom kritikom U Brestu smo ipak videli neke vredna autorska ostvarenja  “crnog talasa” od autora koji pripadaju različitim generacijama:

Kristina Rizoska (1991), Makedonija - “Prolog”, 4 min, 2012

Saško Potter Micevski (1990), Makedonija - “(Van)zemaljac Lee”, 21 min, 2012

Elena Avdija (1987), Kosovo/Švajcarska - “Is it better here or there?”, 33 min, 2013

Ognjen Glavonić (1985), Srbija - “Živan pravi pank festival”, 63 min, 2013

Nika Autor (1982), Slovenija - “Report on the situation of asylum seekers in Republic of Slovenia January 2008-August 2009”, 37 min, 2010

Đuro Gavran (1982), Hrvatska - ”Veliki dan”, 11 min, 2013

Ivana Todorović (1979), Srbija, “Kad sam bio klinac, bila sam klinka”, 30 min, 2013

Dimitar Anakiev (1960) Srbija/Slovenija, - “Slovenija moja dežela”, 50 min, 2012

Karakteristika ove grupe autora je nezavisan i nepatvoren odnos do realnosti. Tretiraju se sledeće teme: “studentski život” (Rizoska), “eskapizam-stanje duha u provinciji” (Micevski), “odnos prema tradiciji i prošlosti” (Avdija), “život u siromaštvu” (Glavonić), “azilanti” (Autor), “tribalni nacionalizam-stanje duha u provinciji” (Gavran), “seksualne slobode u provincijalnom društvu” (Todorović), “izbrisani-šovinizam kao ideologija kapitalističke tranzicije” (Anakiev). Pada u oči oskudnost generacije šestedesetih i sedamdesetih, čije se autorstvo pada u vreme rata u Jugoslaviji, medjutim autorski kontinuitet je ipak održan sve vreme dezintegracije. Dominantna izražajna forma ove grupe autora je portret, koji Glavonić raširuje u priču o dogadjaju, dok Anakiev prepliće dva portreta u priču o izbrisanima, a Gavran kreira neku vrstu kolektivnog portreta. Pristup akterima je kod Glavonića, Todorovićeve i Anakieva interaktivan - nalik na postupak u igranom filmu – reditelj sudeluje u krejiranju situacija svojeg junaka, dok većina ostalih se opredeljuje za “objektivni” pristup unutar kojeg se ipak odvijaju različiti subjektivni procesi – tako, na primer, Avdija u svoj dokumentarac umešta porodični video materijal čime produbljuje temu. Očito, autorskoj istinoljubivosti nimalo ne smeta kreativnost autora. Junaci koji se pojavljaju u delima kritičnih autora su po pravilu tzv. “mali ljudi” kroz koje autori progovoraju o svom vremenu. Uglavnom se autori odlučuju za realističan pristup svojoj temi i junaku, ali pojedini autori ipak stiliziju - kod Rizovske, Micevskog i Glavonića je to diskretna doza humora koja olakšava pristup temi. Nešto stariji autori, kao Anakiev i Todorovićeva, imaju već uspostavljen autorski kontinuitet, dok ostalim autorima predstoji dalje dokazivanje autorske pripadnosti.

 Na  13.  Festival Intergalactique de L'images alternative prikazani su dokumentarni  filmovi o dogadjanjima na prostoru bivše Jugoslavije stranih reditelja a takodje i filmovi domaćih autora koje ne bi mogli da uvrstimo u kategoriju kritičkog (ili autorskog) filma. Ovi filmovi postavljeni su kao ogledalo autorima post jugoslovenskog “crnog talasa” i omogućavaju kompleksno sagledavanje jugoslovenske stvarnosti. Zbog čega filmovi poput “Cinema Komunisto”, “Zabrdje, selo bez žena”, “Kosmo” ili “Tukaj sem!” ne pripadaju alternativnom filmu već mainstreamovskoj tendenciji?Razlog je što autori umesto svog nezavisnog pogleda na temu koriste odredjenu ideološku poziciju, odredjeni stereotipni svetonazor, bilo da je reč o udvaranju ideologiji nacionalizma ili se temi pristupa senzacionalistički, komercijalno ili je u pitanju afirmacija odredjene politike.

Aktivisti Canala Ti Zef su sastavili mozaik post jugoslovenskog alternativnog filma što je za nas  autore istorijski dogadjaj. 13.  Festival Intergalactique de L'images alternative je bio istinski festival Balkanske i Bretonske kulture kome su poseban pečat dali kvalitetni muzički programi u kojima su se kao interpretatori balkanske muziku pojavljivali Bretonci. Interakcija Bretonaca i Balkanaca kroz film, muziku i zajedničku samoorganizaciju ostavili su na kraju nezaboravni pečat prijateljstva.

REVOLUTIONARY FILM-MAKING FROM EISENSTEIN TO ANAKIEV

Montage as a Radical Ethical Act: Revolutionary Film-making from Eisenstein to Anakiev

(Journal of Creative Geography)

Stuart C. Aitken

Department of Geography

San Diego State University

Over twenty years ago I wrote an essay that focused on montage as it is contextualized in what I called the image-event of film. Within this context, I defined these events as “images in motion over time through space with sequence” and produced an elaborate diagram to illustrate the process (Aitken 1991, 109). As a prosaic film technique, one of the primary intents of sequencing image events through montage is to condense space and time in particular ways – usually in short bursts – that leave an audience with an abridged but understandable narrative. Alternatively, as an extraordinary film technique, I wrote about image-events as creative processes where certain images when juxtaposed with others heighten awareness as a precursor to transformation and change; I was concerned about how montage shocked audiences into new realities. This was the original intent of Russian filmmaker, Sergei Mikhailovich Eisenstein, who pioneered montage as a "collision" of shots used to manipulate emotions (Eisenstein 1949). 

He believed that an idea should be derived from the juxtaposition of two independent shots, bringing an element of collage into film that told a new and different story. Eisenstein first used montage effectively in the Odessa steps sequence of Battleship Potemkin (1925) where a massacre by Tsarist troops is portrayed through a juxtaposition of images of neatly ordered soldiers firing repeated volleys of shots at the top of the stairs, Cossacks charging the crowd at the bottom of the stairs and, on the stairs themselves the montage jumps from an old woman wearing glasses, a young student, a schoolgirl and, famously, a mother who loses control of the pram containing her baby. The scene comes together to leave the audience with feelings about the undeniable brutality of the imperial Tsarist regime. This, I think, is the power of montage: it can take us beyond the mundane to an intense emotional and political engagement.

Run-of-the-mill filmmakers use the technique to abridge and condense narrative. Good filmmakers use it to engage audiences and shake them out of their sensibilities. Gilles Deleuze (1986, ix) suggests that movies grab us because they present preverbal intelligible content, which is not about any kind of existential or psychoanalytic lack or repressed desire but, rather, is about desire that is always positive. This takes Eisenstein in a different direction, because not only does it remove us from the bind of desire as a hole or lack we try to fill, but it positions us as active and positive in the creation of our own identities. Well, almost. Thankfully, Deleuze does not fall into the neo-liberal trap of burdening us with complete responsibility for our desires. He acknowledges that there is also something distinguishable from us (perhaps external but integrally tied to who we are) that affects our desires (It is Lacan’s big Other, Guy Debord’s society of the spectacle, Fred Jameson’s political unconscious, or whatever you want to call it). Here’s how Deleuze characterizes the internal/external processes interwoven through image-events: movementimages are comprised simultaneously of a perception-image that moves us from indistinguished knowledge at the periphery of our universe to a central subject position, and an action-image that is about our perception of things at the center of our universe and grasping the ‘virtual action’ of those things. Concurrently, there is the affection-image that “surges in the center of indetermination” between our perceptions and our actions (Deleuze 1986, 65). This is very much what Eisenstein had in mind when he talked about montage as a dialectical process. It is also precisely about the spatiality of montage; it is an affect that alludes to the “motion part of emotion that sloshes back and forth between perception and action” (Aitken 2006, 494). The effect of montage, then, points to an intensity that exceeds representation, but is also about shocking us into action. Montage, when done well, is more than just about condensing a series of images to proffer information efficiently.

As I sit in the movie theatre I want to be moved; I want to understand bodily and viscerally in ways that do more that suspend my disbelief, I want them to take me to new revolutionary places. I want the images speak to my poetic soul, and to the activist part of me that desires change in the form of radical ethical acts.

Eisenstein was working his magic with montage in the post-revolutionary communist Soviet Union. Dimitar Anakiev is a Serbian-born film-maker working in post-independence democratic Slovenia.

Both filmmakers are revolutionary in their politics and film practices. Amongst Anakiev’s films are three documentaries that portray the plight of the 25,671 people (including 5,600 children) who were officially erased from Slovenia’s permanent residents’ register and, as a consequence, lost basic human rights to health-care, education, housing and so forth. As a Slovenian of Serbian descent Anakiev was erased as part of the 1990s purge. Rubbed Out (2004) and Citizen A.T. (2010) tell the story of activist Aleksandar Todorović and other activist members of the Association of Erased Residents. Slovenia, My Homeland (2012) focuses on Irfan and Nisveta, who suffered horrendous abuses and privations during their erasure. Slovenia, My Homeland (2012) begins with a scene from Bled, an iconic picture-postcard lake in the Julien Alps used for touting Slovenia’s beauty, and a choir singing “Gloria in Excellus Dio.” The scene then switches to a ramshackled room where an American filmmaker is interviewing Irfan and Nisveta as they describe some of the abuses they suffered with erasure. Later, in a particularly poignant scene, Anakiev’s camera bounces between Irfan and Nisveta who are now in their respective apartments talking about the joy of their youth in Tito’s Yugoslavia and how their families were torn apart by the erasure. With each corresponding shot the camera pans in until we are focused on Irfan and Nisveta’s eyes. The whole movie is a powerful montage between state violence, erased people’s plight, official ambivalence, the destruction of youthful dreams and families torn apart. We are opened to Irfan’s joy in memories of youth when he was part of Yugoslavia’s Youth Work Brigade; Nisveta’s strength is seen as emanating from her Islamic faith and anger at being unable to return to Bosnia for her mother’s funeral. There is juxtaposition with the resilience of erased people and their willingness to organize politically and fight back. The final, powerful juxtaposition comes at the end of the film when we realize that Nisveta is one of the Catholic choir-members singing “Gloria in Excellus Dio.” Her ability to transcend religious differences between her Muslim culture and the Catholic choir are in sharp contrasted to the state violence against difference in the “ethnic cleaning” (to quote Todorović) of erasure.

As part of my embeddedness in Slovenia these last six months I’ve been talking to erased children and their families, as well as to filmmakers like Anakiev. I’ve also read everything by Slavoj Žižek that I can get my hands on; a tough task given that he writes faster than I read. Žižek (2014) latest tome is about events and transition, which speaks in some ways to the power of montage. He writes that “an event is [about] the effect that seems to exceed its causes – and the space of an event is that which opens up by the gap that separates an effect from its causes” (2014, location 63 of 2411). In this book, as elsewhere, Žižek is indebted to Deleuze. He also points out that there is something miraculous about events in terms of the ways they disturb the sensible (“the pure flow of (non)sense” (2014, location 96 of 2411)) and this is where he gets to political ruptures and radical ethical acts. Radical ethics are elaborated best by Žižek’s (2010, 326) Marxist focus on the “base” of freedom that disrupts “a traditional ethic of common sense and common decency among ordinary people,” As a neo-Lacanianist, Žižek wants to find ways to topple the big Other. He argues that this is only possible when there is simultaneously change from within that also changes “ensuing and pursuant external forces through un passage à l’acte” (Žižek 2010, 326) that radical transforms the subject and all her contexts.

By moving from despair to hope through activism, Nisveta, Irfan and other erased people radically transform themselves and those around them; last week (March 15, 2014) the European Court found in favor of the Slovenian government paying reparations to erased people who had filed suite, opening the door for more reparations and reconciliations. As an erased person, Anakiev’s radical ethical act was to give up practicing medicine to become a film-maker. He helped educate a generation of Slovenians through powerful films that juxtaposed the actions of politicians and rightwing nationals with the day-to-day privations of erased people. His use of montage reflects Eisenstein’s revolutionary dialectics and, ironically, Anakiev’s film practices raise awareness of the brutal imperialism that is sometimes embedded in what we have come to think of as democracy.

Aitken, Stuart C. (1991). A Transactional Geography of the Image-Event: The Films of Scottish Director, Bill Forsyth. Transactions, Institute of British Geographers. New Series. Vol. 16 (1), 105-118.

Aitken, Stuart C. (2006). Leading Men to Violence and Creating Spaces for their Emotions. Gender, Place and Culture. 13 (5), 491-507.

Deleuze, Gilles (1986). Cinema 1: The movement-image. Translated by Hugh Tomlinson and Barbara Habberjam. London: Athlone Press.

Eisenstein, Sergei (1949) A Dialectical Approach to Film From. Essay in Film Form. New York. Accessed March 16, 2014. http://interactive2.usc.edu/blog-old/wpcontent/ uploads/2010/08/Film_Form.pdf

Žižek, Slavoj (2010). Living in the End Times London and New York: Verso.

Žižek, Slavoj (2014). Event: Philosophy in Transit. New York: Penguin Books (Kindle

version).

POST-YUGOSLAV „BLACK WAVE “ IN BREST

 

Photography by Ivana Todorović

Dimitar Anakiev

POST-YUGOSLAV „BLACK WAVE “ IN BREST

Between 5 and 11 October, in Brest, Brittany, the 13th Intergalactic Alternative Image Festival (Festival Intergalactique de L'images alternative) took place. In its thirteenth edition it was dedicated to alternative cinematic creativity in the Balkans, that is, on the territory of former Yugoslavia. This festival differs from other mainstream conceptual revues, first of all, by its activist character resulting from the working methods of the organization Canal Ti Zef – The Independent Video in Brest which asks for alternative film images and different approaches to reality in diverse regions of Europe. The activists of this organization have themselves traveled through the lands of former Yugoslavia in order to get an insight into social situations, authors and their films as well as local institutions and festivals. Such a thorough and profound interest in film as well as social state of affairs in which authorial works are being created is very unusual and it bespeaks the value of an activist approach to society and art. This is the reason why, for sure, the achievements of Brest Festival are more complex and profound – and their reach further - than those of conventional film revues, whether national or international, which mostly regard works of art at the level of their language and formal aesthetic meaning while the social aspect does not only elude them but is very often undesirable. The same stands for the attitude towards authors and authorship which is presently reduced to the manufacturer/market ratio by the mainstream commercial culture. But the activists of the Canal Ti Zef in Brest are building their festival upon authors’ interactions, discussions, socializing and common self-organization. One of the more spectacular results of the Intergalactic Alternative Image Festival in Brest is a specific renewal of Yugoslav film, most of all, of alternative film, i. e., the film of social criticism which was known, at the time of socialist Yugoslavia, by the name “Black Wave.” The appearance of a new Yugoslav “Black Wave” in Brest (that is, linking and simultaneous presentation of the post-Yugoslav “Black Wave”) is a testimony of vitality and continuity of the authorial film in post-Yugoslavia. (The expression “authorial film” denotes a specific author’s view freed from stereotyped thinking so that it is akin to the expression “critical film” since no freedom from stereotypes is possible without critical thinking). Many critics consider “Black Wave” as a historical phenomenon though there used to be and still there are authors, like Želimir Žilnik, who have gone on being authors of critical or authorial film even in the days of the “Red Wave” (of the socialist Hollywood) or even later, up to now, thus defying the concept of a temporary, historical character of the “Black Wave” and confirming the critical and authorial film as firmly implanted in the regions of former Yugoslavia.

In this context, the 13^th Intergalactic Alternative Image Festival is a place of revelation, awakening and verification of a new post-Yugoslav “Black Wave” which we, authors of the critical film, have not been fully aware of due to the circumstances of general decay, wars and the state’s disintegration. In Brest, though, we have seen some valuable works in the spirit of the “Black Wave” created by authors belonging to various generations, namely:

Kristina Rizoska (1991), Macedonia - “Prologue”, 4 min, 2012

Sashko Potter Micevski (1990), Macedonia - “(Extra)terrestrial Lee”, 21 min, 2012

Elena Avdija (1987), Kosovo/Switzerland - “Is It Better Here or There?”, 33 min, 2013

Ognjen Glavonić (1985), Serbia - “Živan Makes a Punk Festival, 63 min, 2013

Nika Autor (1982), Slovenia - “Report on the Situation of Asylum Seekers in Republic of Slovenia January 2008-August 2009”, 37 min, 2010

Đuro Gavran (1982), Croatia - ”The Big Day”, 11 min, 2013

Ivana Todorović (1979), Serbia, “When I Was a Boy, I Was a Girl”, 30 min, 2013

Dimitar Anakiev (1960) Serbia/Slovenia, - “Slovenia My Homeland”, 50 min, 2012

The characteristic of this group of authors is an independent and unaffected attitude to reality. The topics they deal with are “student’s life” (Rizoska), “escapism – provincial state of mind (Micevski), “attitude towards tradition and the past” (Avdija), “life in poverty” (Glavonić), “asylum seekers” (Autor), “tribal nationalism – provincial state of mind” (Gavran), “sexual liberties in provincial society” (Todorović), “erased – chauvinism as ideology of capitalist transition” (Anakiev). What is eye-catching is scarcity of those from the generation of the sixties and seventies whose authorship took place at the time of the war in Yugoslavia; however, the author’s continuity was still upheld throughout the disintegration. A dominant expressive form of this group of authors is a portrait which Glavonić expands into a story about an event while Anakiev interweaves two portraits into a story about the erased and Gavran creates some sort of collective portrait. The approach to the protagonists is, with Glavonić, Torodović and Anakiev, interactive – similar to that of a feature film – with the director participating in the creation of his protagonist’s situation while the majority of the others opt for an “objective” approach within which, still, various subjective processes are taking place. Thus, for instance, Avdija in her documentary inserts a family video material which deepens her theme. Obviously, the author’s truthfulness is not at all brought into question by the author’s creativity. The heroes appearing in the works of the critical authors are, as a rule, so-called “small people” through whom the authors speak about their own times. Mostly the authors opt for a realistic approach to their themes and protagonists though some of them still turn to stylization which, in the case of Rizovska, Micevski and Glavonić, takes the form of a discreet dose of humor which makes easier to access the theme. Somewhat older authors, like Anakiev and Todorović, already possess an established authorial continuity while the other authors are yet to further confirm their authorial affiliations.

At the 13^th Intergalactic Alternative Image Festival also shown are documentary films about the happenings on the territory of former Yugoslavia made by foreign directors as well as those of home authors which could not be ranked in the category of critical (or authorial) film. These films are posited as a mirror to the authors of post-Yugoslav “Black Wave” and thus they enable a complex insight into Yugoslav reality. But, why aren’t films like “Cinema Communisto”, “Zabrđe, A Village Without Women”, “Cosmo” or “I Am Here!” ranked as alternative films but as those of the mainstream tendency? The reason is that the authors, instead of their independent view of the theme, use a certain ideological position, a certain stereotyped worldview, no matter if it is the matter of adulating the ideology of nationalism, dealing with the theme sensationally or commercially or affirming certain politics.
 

The activists of Canal Ti Zef have put together an intricate mosaic of Yugoslav film in post-Yugoslavia in their attempts to understand social developments as well as to show a variety of cinematic tendencies which is of historical importance for our region. The 13^th Intergalactic Alternative Image Festival is a true festival of Balkan and Breton culture that was given a special impression by likewise high-quality music programs in which the performers of the Balkan music were Bretons (along with the presentation of 33 films and many discussion sessions, 6 concerts were held). The interaction of Bretons and Balkan people through film, music and common self-organization have, to sum up, left an indelible impression of friendship and mutual understanding which is, after all, a mission of art.

POVRATAK OTPISANIH

From:     Društvo slovenskih režiserjev (Google Groups)
    Subject:     Google Groups: You've been added to Društvo slovenskih režiserjev
    Date:     October 30, 2014 1:40:06 PM GMT+01:00
    To:     Dimitar Anakiev
    Reply-To:     info@dsr.si
 

Spoštovani člani DSR,

dodali smo vas na interni dopisni seznam Društva slovenskih režiserjev.

Lep pozdrav,

DSR

About this group:
Dopisni seznam Društva slovenskih režiserjev.

The owner of the group has set your subscription type as "Email", meaning that you'll receive a copy of every message posted to the group as they are posted.

MAY I SPEAK BRETON?

MAY I SPEAK BRETON?

Short film by DIMITAR ANAKIEV
Filmed by IVANA TODOROVIĆ
Performed by GWENOLE JAOUEN and MARIE LEBARBIER




 
        Production: Anakiev Production and Canal Ti Zef, 2014


                                                              PREMIERE:

                                                      Thursday, October 23, 2014
                                                      Studio Anakiev Production
                                                      at 9 p.m.

                                                     Lenght: 3 min 39 sec
                                                      

MENZO MENJUNJES, premiera, 01.September, ob 20.00

MENZO MENJUNJES, documentary by Dimitar Anakiev

A film by Dimitar Anakied with Menzo Menjunjes, Cata and Tone Škrjanec. Produced by Anakiev Production in co-production with MKSMC Koper and KUD France Prešern (Ustanova Pohorski bataljon), 65 minutes. The film is partly filmed during Trnfest in Ljubljana, 2013 (Last days of KUD): directed, filmed and edited by Dimitar Anakiev. Producer: Alma Anakieva

Premiera

01.September, 2013
20:00
Zveza Izbrisanih Delavcev
language: English

ŽILNIK - INTERVJU ZA BH DANI

21.03.2013 - 15:54

Pozajmljeni intervju: Želimir Žilnik, reditelj

Kapitalizam jeste pljačka

Razgovarao: Đorđe Krajišnik

Sarajevski otvoreni centar organizovao je u periodu od 15. do 17. marta gostovanje beogradskog LGBT festivala Merlinka u Sarajevu. U okviru programa festivala prikazan je niz filmova koji se bave pitanjima i problemima vezanim za ovu društvenu skupinu, a kao jedan od gostiju festivala sa svojim filmom Marble Ass publici se predstavio i kultni jugoslovenski reditelj Želimir Žilnik. U ekskluzivnom intervju za DaneŽilnik govori o svom filmskom radu, kinematografiji nekad i sad, izazovima savremenog filma, komunizmu, kapitalizmu, te reviziji istorije i rehabilitaciji kolaboracionista i fašista

* Za Vas se često kaže da ste filmski radnik koji je tokom cijele svoje karijere ostao nekako po strani u odnosu na dominantne filmske tokove, kako u Jugoslaviji, tako i danas. Zašto je to tako?

Cela moja generacija je ušla u kinematografiju u zrelom dobu novog jugoslovenskog filma, sredinom šezdesetih, kada su kod nas i u svetu, autorske poetike bile razvijene i afirmisane. Novi val u Francuskoj, italijanski postneorealizam, Felini, Pazolini, novi čehoslovački film, Miloš Forman, Mencel, Nijemec, Vera Hitilova. Mi smo, kao i svaki autor u takvoj situaciji, razmišljali koji bi to bio naš glas, šta bi to bio naš otklon od toga što je mainstream i dominantno. I šta su pitanja i priče koje su naše. U ono vreme, glavna energija jugoslovenske kinematografije bila je koncentrisana na međunarodne koprodukcije. To su bili veliki spektakli, gotovo na nivou holivudskih. U Avali su rađeni “Nibelunzi", u Jadran filmu je snimana cela serija "Vinetu" filmova, po tekstovima Karla Maya. Drugi prioritet u studijima su bili filmovi koji su vezani za priče i mitologiju partizanskog ratovanja. Tek na trećem mestu se poklanjala pažnja novom jugoslovenskom filmu. Tu je oko polovine naslova rađeno da bude zabavno-populistički film. Druga polovina su bili autorski filmovi. Dakle, ništa od svega nije rađeno van korpusa nove, socijalističke umetničke produkcije. Bitna razlika od drugih kultura i zemalja socijalizma je bila u činjenici da kod nas umetnici nisu bili zaposleni. Bili smo slobodnjaci, radili smo i bili plaćeni po ugovoru. Nismo bili činovnici. Postojala je mogućnost formiranja filmskih radnih zajednica, što današnjim jezikom znači da je bilo javno-privatnog ulaganja i vlasništva u filmskoj proizvodnji. To je bilo važno, ne samo zbog osećanja da radiš “svoju stvar”, nego i zbog zaobilaženja lavirinata raznih programsko-ideoloških komisija. Generacija kojoj pripadam – to je krug Lordan Zafranović, Lazar Stojanović, Drenko Orahovac, Joca Jovanović,Vlatko Filipović, Boro Drašković, Vlatko Gilić i drugi – bila je prilično dobro informisana šta se u svetu filma dešava, jer je Jugoslavija bila istinski jedna od najotvorenijih zemalja sveta, prema Zapadu i Istoku.

Za mene je, zahvaljujući toj otvorenosti, novi brazilski film bio otkrovenje i podsticaj, Glauber Rocha i drugovi. Rano smo uočili kako je kinematografija, na malim tržištima, u socijalističkim zemljama posebno, zavisna od državne pomoći. I da je sklona nekoj vrsti flerta sa vlašću i moći. To je ta večna igra između podrške i služenja. U tu zamku filmadžije upadaju često – u svim sistemima. Prethodna generacija, Dušan Makavejev, Žika Pavlović, Kokan Rakonjac i drugi, već su koristili šegrtovanje u kino klubovima, a i mi smo tamo počeli pre nego što smo zakucali na vrata velikih studija.

* Šta je zapravo bila prednost kino-amaterizma u odnosu na druge domene kinematografije u socijalizmu?

U kino klubu niste morali da podnosite scenarije na bilo kakvu raspravu i čitanja. Pitanja su tu, pred kretanje na snimanje, bila: Da li radiš na 8 ili 16 mm negativu? Da li si prošao kurs pripreme hemikalija i razvijanja trake? Jesi li prošao kurs montaže? Šta znaš o reflektorima, filterima? Ta su se iskustva urezala u pamćenje.

Sledeće iskustvo koje me je odredilo dešava se nakon prvog igranog filma, "Ranih radova", koji smo snimali u jesen 1968. godine. Film je snimljen, ušao u distribuciju, izazvao polemička reagovanja za i protiv. Državni tužilac ga je i zabranio, a sud oslobodio. Dobio sam visoka domaća i strana priznanja. Ali je film i posle svega naišao na politička osporavanja, koja su ga stavila van distribucije desetak godina. To me je dalje navelo da razmišljam o nezavisnoj i niskobudžetskoj produkciji u kojoj sam tokom duge prakse usavršio par metoda i strategija.

* Kako se gledalo na tu vrstu filma u Jugoslaviji? Zapravo, koliko je ta subverzivnija vrsta filma imala prostora?

Imala je prilično prostora. Onoliko koliko je bila kvalitetna i uspešna. Ali je vreme uzleta trajalo jednu deceniju, 1962-1972. To su godine kada je zemlja bila stabilna i otvorena. Dok cela građevina državnog socijalizma nije bila ozbiljno zaljuljana vojnom intervencijom SSSR protiv Dubčekove Čehoslovačke, koja je bila krenula jugoslovenskim putema nezavisnog socijalizma. Različito od današnje situacije, u pomenutim godinama fokus, ne konformistički, nego polemički, bio je na kulturi, na kreativnosti, na izazovima.

* Zašto je to bilo tako?

Društvo prosto nije bilo poplavljeno ideologijom spektakla, skandala, tombole, hvatanja neke volšebne sreće koja treba da udari kao grom. U takvu igru je danas pozvana populacija, sa svih ekrana. To svako gleda prosečno 5-6 sati dnevno. Tako se stvara paučina koja se navlači na mozgove stanovništva, da ne razbija glavu i brine dosadne brige iz realnosti.

Ne zaboravimo, stari sistem je bio jednopartijski. U ono vreme su film, književnost, pozorište, slikarstvo, muzika, mogli da otvori neke teme koje su izazivale veliku pažnju medija ili javnih debata. Jer se u domenu politike o njima ćutalo. Treba pogledati šta se šezdesetih ili sedamdesetih pisalo o kinematografiji. Svake novine su imale po nekoliko stranica kulture. Dakle, to što je rađeno, bilo je raspravljano. Hvaljeno, analizirano, kuđeno. I tako se profilisao repertoar i autori.

Veliko sam iznenađenje doživeo kada sam 1973. otišao u Nemačku. Bio sam u društvu nemačkih reditelja moje generacije, Klugea, Hercoga, Sibeberga, Fasbindera, pitam ih šta se o njihovim filmovima piše. Pogledam, nemaju ni desetinu reakcija na svoje filmove, koliko ih je, na primer, Žika Pavlović imao na svoje filmove u Jugoslaviji.

* U odnosu na to iskustvo kinematografije u Jugoslaviji, kako gledate na današnju regionalnu kinematografiju? Na kojem je nivou ona danas?

Brojimo dvadeset godina postkomunizma. Pokazuje se da je ambijent manje podsticajan za kreativnost, bar filmova, nego prvih dvadeset godina socijalizma. U prvih dvadeset godina onog sistema Aleksandar Petrović je uradio film "Tri" i filmove "Dvoje" i "Dani", počeo je da radi "Skupljače perja". Dušan Makavejev je uradio "Čovek nije tica" i "Ljubavni slučaj", a počeo je da radi" Nevinost bez zaštite". Žika Pavlović je uradio "Povratak", "Dvojnika", "Buđenje pacova", "Kad budem mrtav i beo". Puriša Đorđević je napravio "Devojku", "San", "Jutro". Svako od njih je režirao i pet-šest antologijskih dokumentarnih filmova. Pa autori iz drugih republika. A još klasici sa samog početka kao Vojislav Nanović, Radoš Novaković, Vladimir Pogačić...

* Šta je bio razlog tolikoj uspješnosti?

Razlog je verovatno što smo živeli u jednoj zemlji koja je bila prepoznatljivija. Nije morala da se busa u prsa da je svetska i evropska, ali su svake nedelje u nju dolazili predsednici, premijeri i kraljevi iz celog sveta. Jugoslavija je imala subjektivitet. I imala je principe, pa si sa njima mogao da se slažeš ili ne. Da pojednostavim – kad država formuliše da teži ideji “zemlja seljacima – fabrike radnicima”, umetnik ima prostor da tu ideju uzdiže u nebesa, a drugi da polemiše, ako vidi da se to ne realizuje nego se idejom manipuliše.

Sistem u kojem živimo danas nas uči, opet pojednostavljeno, da se “treba obogatiti svim sredstvima i na svaki način”, a kad bilo ko primeti da je cena eksploatacija, laktanje i otimačina, odgovor je umirujući da svakako to nije ništa novo jer “kapitalizam jeste pljačka”, gde beskrupulozniji pobeđuju i da je to prirodan red stvari. E sad, taj prirodan red stvari očigledno proizvodi više nezaposlenih, gladnih, više beskućnika, više bolesnih, a i više zbunjenih umetnika...

Zatim, mi u novim zemljama više nemamo nijedan veliki i ozbiljan filmski studio. A nema ni koprodukcija, koje bi to mogle izdržavati. Naše osipanje je donekle uporedivo sa onim što se desilo sa italijanskim neorealizmom. Prvih godina posle rata to je bio jedan od najsnažnijih uzleta evropske kinematografije. Trajao je dok je u Italiji leva opcija imala uticaja, i dok američki studiji nisu zakupili "Cinecittà". Zatim godinama, iz te velike kinematografije nikako nije mogao da ispliva značajan film.

* Dotakao bih se ovdje Vaše konstatacije da je multipleks kino zapravo postalo kao megamarket. Možete li nam to bliže pojasniti?

Oko pitanja tehnologije i modernizacije, imam otvoren i ambivalentan stav. Sadašnja platforma za komunikaciju koju svi mi imamo, dakle internet i slično, mislim da je ogroman korak ka novom egalitarizmu. Ne možete da zamislite šezdesetih i sedamdesetih godina šta je značilo, ne poslati film i filmsku kopiju u inostranstvo, nego pismo. Sada je komunikacija sto puta jednostavnija svakome. Mi smo u e-mail porukama svi u istom standardu. Drugo, mogućnost novih tehnologija da svako napravi film u kućnoj radinosti je takođe ogromna sloboda. Nekada smo zbog skupoće bili upućeni da vodimo računa o svakom minutu trake i o danima snimanja, pa su ti filmovi bili bolje pripremani nego danas. Ali eksplozija novih poetika, metoda, autora, veća je nego u mojoj mladosti. Sada se gotovo svake godine pojavi jedna nova nacionalna kinematografija. Pre desetak godina Kina, pa Tajvan, Šangaj, Indonezija, sada i afričke zemlje, pa novi filmski talas iz Južne Amerike...

Nekada je odlazak u bioskop bio ne samo događaj, nego ste imali teškoće da dođete do sedišta. Sada u multipleksu se svi osećaju kao u McDonald’su. On, je rutinski standardizovan. Ali, ponuda je široka. U pet šest sala možete da birate. Današnji komercijalni film, s obzirom na to da postoji taj ogromni spektar drugih medija, više je okrenut bajkovito-cirkuskim sadržajima. To su ti filmovi o Harry Potteru i slično. Ako me pitate da li se time osećam ugroženim, kažem apsolutno ne. To su druge oblasti, druge trke.

* Koja je zapravo Vaša trka, imajući na umu konstataciju da Vas prvenstveno zanima izvorna moć pokretnih slika?

Mene je rano zainteresovalo sklapanje filmova, kao ulazak u teme i sudbine koje su mi intrigantne, ne znam ih, a praveći film pokušavam da ih razumem, da im se približim. A zatim me je zanimalo da pratim upornost, hrabrost i tvrdoglavost ljudi, u odbrani sebe, upkos moćnicima i silama, koje im rade o glavi. Gledajući moju filmografiju šire, važno mi je bilo da ona registruje svakojake meandre i lavirinte, koje smo proživljavali i kroz koje smo se probijali, u poslednjih pola veka. Pokazuje se da filmski zapis vremenom isplivava kao najmoćnija hroničarska registracija, gotovo istorijski izvor. Ako uspem da uradim još par projekata koje planiram, biće to lični filmski dnevnik – pola veka od 1965. do 2015.

* Ima li u konačnici mogućnost da film na ovaj način na koji ga Vi radite pokrene i otvori neka važna pitanja u društvu?

To film može, to se dešava. On je neverovatno sredstvo komunikacije i magnet. Već kada ste uputili poziv ljudima koji vas zanimaju, i pitate ih da li hoće da učestvuju u zajedničkom poduhvatu, dobijete pedeset posto spremnih da sarađuju. Ostali, iz raznih razloga ne žele da se eksponiraju javno. Polovina ipak misli da to što imaju da kažu zavređuje pažnju. Filmsko snimanje je sredstvo za uspostavljanje kontakta. Vidimo da filmovi i dokumentarni i igrani, otvoraju teme na koje pažnja u medijima nije fokusirana. Uzmite primer Michaela Moora. Važne teme stavljene pod tepih u Americi, gotovo svaki od njegovih filmova je otvorio. Na primer, ovo što je danas briga i histerija na temu masovnih ubistava po školama, on je o tome upozoravao u filmu pre deset godina. Pa temu socijalnog osiguranja, koju već godinama ne može da reši američki kongres, je otvorio pre drugih. A i sam sam otvarao polemike sa više naslova.

Od "Nezaposlenih ljudi", "Ranih radova", "Crnog filma", "Bruklin-Gusinja" i "Stare mašine", do "Tito po drugi put", "Marble Ass", "Kenedi trilogije" i "Stare škole kapitalizma"...

* Kako gledate na sve dominantnije procese revizije istorije spram razdoblja jugoslovenskog socijalizma koji su umnogome prisutni na ovim prostorima?

Ja tu vidim pokušaje da se socijalizam i antifašizam izbrišu i devalviraju. Ne novim podacima koji će dokazati da ih nije bilo, nego da se tabuiziraju sećanje i spominjanje. Jer su postsocijalističke vlasti u frci kad vide da više od pedeset posto stanovništva tvdi da se u socijalizmu živelo komfornije, dostojanstvenije, sigurnije. Da su funkcije i servisi države bili pouzdaniji. Školstvo, zdravstvo, saobraćaj i ostalo. Da bi devalvirao socijalizam ne možeš nijednom od onih ljudi iz Titove hijerarhije da prebaciš da su nešto registrovali na svoje ime, neku fabriku, deset ili dvadeset hiljada hektara, hotel, banju, bolnicu, lovište, ribnjak... To prosto ne može da se dokaže. Možeš da im prebaciš da su živeli u buržoaskoj vili, ali su te vile ostale gde su bile. Uglavnom ni danas nisu vraćene starim vlasnicima, nego u njima sedi današnja nomenklatura.

Dakle, šta se hoće i dobija revizijom istorije? Kaže se, jeste, nisu otimali za sebe i svoje potomke, ali su služili diktatorskom, zločinačkom režimu! I kaže se, sve češće, između fašizma i komunizma gotovo da nema razlike. Ovaj segment revizije je alatka kojom treba proizvesti maglu koja će skriti pohlepu današnjih vladajućih struktura, i činjenicu da je glavni rezultat ratova devedesetih postignut novom klasnom podelom, na štetu siromašenja radnog naroda.

Izjednačavanje komunizma i fašizma je namenjeno rehabilitaciji kolaboracije i kvislinga. Jer većina vladajućeg sloja, takozvana gospoda, kao i kler, iz svih krajeva okupirane Jugoslavije, podržavao je i Mussolinija i Hitlera i Rupnika i Pavelića i Nedića. I nije se lomatao po šumama od ’41 do ’44. I ostao je kada je navalila kuka i motika da nacionalizuje fabrike i zemlju. A danas, kada ta ista “kuka i motika” štrajkuje glađu, demonstrira ili preti da će pokazati “nelojalnost” na izborima, novokomponovani kapitalisti i gospoda dižu obrve, angažuju falange obezbeđenja da se ne ponovi primitivizam i haos koji nas je unazadio od 1945. do 1990.